Nội dung chính
ASEAN có thể trở thành lực lượng chủ chốt trong quản trị AI toàn cầu nhờ quy mô thị trường và năng lực ứng dụng mạnh mẽ.
ASEAN và tầm nhìn mới về AI
Trong buổi phát biểu tại Hội nghị Bộ trưởng Số ASEAN lần thứ 6 (ADGMIN 6), Phó Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc kiêm Đặc phái viên về Công nghệ, ông Amandeep Singh Gill nhấn mạnh rằng khu vực này không chỉ là người tiếp nhận công nghệ mà còn có thể đóng góp tiếng nói quan trọng trong việc định hình chính sách AI toàn cầu.
AI: Từ nghiên cứu hẹp đến nền tảng kinh tế xã hội
Ông Gill chỉ ra rằng trí tuệ nhân tạo (AI) đã vượt ra khỏi phạm vi một lĩnh vực nghiên cứu riêng lẻ, ảnh hưởng sâu rộng tới nền kinh tế, quan hệ quốc tế và đời sống xã hội. Hai thập kỷ qua, Internet, thương mại điện tử, thiết bị di động và điện toán đám mây đã tạo nền tảng cho làn sóng chuyển đổi số, trong đó AI giữ vai trò trung tâm.
Thị trường ASEAN: Cơ hội và thách thức
Trong khi Indonesia và Philippines đã lọt vào top 10 quốc gia sử dụng công cụ của OpenAI, Singapore dẫn đầu khu vực với tỷ lệ áp dụng AI cao. Tuy nhiên, một số quốc gia ASEAN vẫn chưa đạt 10% dân số sử dụng AI, tạo ra “khoảng cách AI” có thể kéo dài bất bình đẳng lợi ích nếu không được thu hẹp.
Ứng dụng AI thực tiễn ở các quốc gia đang phát triển
Brazil, Ấn Độ, Indonesia và Việt Nam đã triển khai AI trên quy mô quốc gia trong nông nghiệp, y tế, logistics, thuế, hải quan, ứng phó thiên tai và an sinh xã hội. Thay vì chờ đợi mô hình “hoàn hảo”, họ đã sử dụng các giải pháp “đủ tốt” – kết hợp mô hình AI lớn, mã nguồn mở và thậm chí các mô hình ngôn ngữ nhỏ được phát triển nội địa – để tạo ra giá trị thực tiễn.
AI mã nguồn mở: Chìa khóa hạ thấp rào cản
Trong giai đoạn chuyển dịch từ “kết nối hạ tầng” sang “kết nối trí tuệ”, các mô hình AI mã nguồn mở và mô hình địa phương đóng vai trò quan trọng. Chúng giảm chi phí, giảm rào cản tiếp cận và phù hợp hơn với điều kiện hạ tầng của từng quốc gia ASEAN, từ xử lý ngôn ngữ tự nhiên đến các ứng dụng đa phương thức.
Chính sách AI toàn cầu: Đòi hỏi sự tham gia của ASEAN
Ông Gill nhấn mạnh rằng chính sách AI không chỉ dừng lại ở các vấn đề đạo đức hay quản trị rủi ro. Nó cần gắn liền với hạ tầng năng lượng, điện, nước, phần cứng huấn luyện và vận hành mô hình, đồng thời kết nối AI với các ngành như y tế, bất động sản và sản xuất thông minh.
Hiện nay, các hội nghị thượng đỉnh AI thường tổ chức ở các quốc gia phát triển, tập trung vào quản lý rủi ro. Tuy nhiên, xu hướng đang chuyển sang một cách tiếp cận cân bằng hơn, chú trọng cả cơ hội và rủi ro ngắn hạn, như tác động tới lực lượng lao động, năng suất và phân bổ sức mạnh kinh tế.
Khung pháp lý và đa phương
Hiệp ước Kỹ thuật số Toàn cầu, Hội đồng Khoa học Quốc tế Độc lập về AI và Đối thoại Toàn cầu về quản trị AI là những cơ chế đa phương đang tạo nền tảng cho chuyển đổi số bao trùm, an toàn và lấy con người làm trung tâm. Những cơ chế này sẽ giúp ASEAN khuếch đại tiếng nói trong việc xây dựng các tiêu chuẩn và quy tắc quốc tế.
Chiến lược “Kết nối trí tuệ” của ASEAN
Kế hoạch số ASEAN đến năm 2030 không chỉ là lộ trình phát triển khu vực mà còn là mô hình mẫu cho các khu vực đang phát triển. Để thực hiện “kết nối trí tuệ”, ASEAN cần giải quyết các khoảng trống về kỹ năng, hạ tầng và khả năng liên thông.
Như ông Gill khẳng định, đây là “cơ hội chiến lược” để ASEAN đóng góp tiếng nói chung vào quản trị AI toàn cầu trên ba trụ cột: khoa học, chính sách và năng lực phát triển. “Tiếng nói và quan điểm chính sách của ASEAN cần được lắng nghe”, ông nhấn mạnh, đồng thời khẳng định kinh nghiệm của khu vực sẽ mang lại những bài học quý giá cho toàn nhân loại.
Hội nghị ADGMIN lần thứ 6 với chủ đề “Adaptive ASEAN: From Connectivity to Connected Intelligence” diễn ra từ 12‑16/1 tại Hà Nội, quy tụ các chuyên gia, doanh nghiệp và nhà hoạch định chính sách toàn cầu.
Trọng Đạt
