Việc cập nhật bảng giá đất hằng năm theo Luật Đất đai 2024 sẽ tạo ra chuyển động lớn trong quản lý đất đai, mang lại nhiều cơ hội nhưng cũng đặt ra thách thức cho doanh nghiệp và người dân.
Bước ngoặt trong quản lý đất đai
Trong nhiều năm qua, bảng giá đất do Nhà nước ban hành được xây dựng theo chu kỳ cố định 5 năm/lần theo Luật Đất đai 2013. Tuy nhiên, cơ chế này bộc lộ nhiều bất cập khi giá đất trên thị trường biến động nhanh, trong khi bảng giá đất lại có độ trễ lớn, khó phản ánh kịp thời diễn biến thực tế.
Khoảng cách giữa giá đất trong bảng giá của Nhà nước và giá giao dịch trên thị trường tại nhiều địa phương có thời điểm chênh lệch rất lớn. Điều này gây khó khăn cho công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng, xác định tiền sử dụng đất, nghĩa vụ tài chính của doanh nghiệp cũng như quyền lợi của người dân.
Theo Luật Đất đai 2024, từ ngày 1/1/2026, bảng giá đất sẽ được xây dựng và cập nhật hằng năm trên nguyên tắc tiệm cận giá thị trường. Việc rút ngắn chu kỳ điều chỉnh được kỳ vọng giúp giá đất Nhà nước ban hành phản ánh sát hơn mặt bằng giao dịch thực tế, trở thành cơ sở minh bạch để tính tiền sử dụng đất, thuế, phí và xác định giá bồi thường, tái định cư.
Giá đất tại nhiều địa phương đồng loạt điều chỉnh
Ghi nhận cho thấy, nhiều tỉnh, thành phố đã công bố bảng giá đất mới theo quy định. Tại TP Hải Phòng, giá đất ở cao nhất đạt 160 triệu đồng/m², tập trung tại các tuyến đường trung tâm như Quang Trung, Tô Hiệu, Nguyễn Đức Cảnh, Cầu Đất.
Việc cập nhật bảng giá đất hằng năm góp phần hạn chế đầu cơ. Cơ chế cũ với chu kỳ 5 năm từng tạo điều kiện để một bộ phận nhà đầu tư “ôm đất chờ tăng bảng”, hưởng lợi từ chênh lệch giá.
Người dân được lợi gì, chịu áp lực ra sao?
Đối với người dân, bảng giá đất tiệm cận giá thị trường giúp giảm chênh lệch, hạn chế trục lợi từ giá đất, đồng thời tăng tính minh bạch trong các thủ tục hành chính như cấp sổ đỏ, chuyển mục đích sử dụng đất, tách thửa.
Tuy nhiên, khi bảng giá đất tăng, các khoản chi phí liên quan như tiền sử dụng đất, thuế, lệ phí trước bạ, thuế thu nhập cá nhân khi chuyển nhượng cũng tăng theo. Tại một số địa phương, mức tăng có thể lên tới 20–25%, thậm chí gấp đôi tại khu vực trung tâm, tạo áp lực đáng kể đối với người thu nhập thấp và nông dân.
Theo các chuyên gia, việc cập nhật bảng giá đất hằng năm là bước đi tất yếu, song cần được triển khai thận trọng, đồng bộ với cải cách thủ tục hành chính và chính sách hỗ trợ phù hợp, nhằm bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người dân trong giai đoạn chuyển đổi quan trọng này.
