Luật Xây dựng sửa đổi 2026 sẽ có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, mở ra cơ hội gỡ bỏ những rào cản pháp lý cũ kỹ và giảm thiểu rủi ro cho các dự án xây dựng.

Những thay đổi chủ đạo của Luật Xây dựng sửa đổi

Luật mới chia thành ba nhóm cải cách lớn: đổi mới phương thức quản lý đầu tư, cắt giảm thủ tục hành chính và phân định rõ trách nhiệm các chủ thể. Đối với dự án, luật quy định chi tiết các hình thức đầu tư (công, PPP, kinh doanh) và rút gọn khung quản lý dự án xuống chỉ còn hai dạng chính, giúp giảm thời gian phê duyệt.

Theo ông Lê Hồng Hạnh, Chủ tịch VIAC, “trước đây các doanh nghiệp thường ‘bó tay’ trước những quy định không phù hợp; giờ đây, với những quy định rõ ràng hơn, chúng tôi kỳ vọng giảm đáng kể các tranh chấp pháp lý.”

Quản lý hợp đồng và chi phí trong thời đại mới

Luật bổ sung hai khái niệm quan trọng: sự kiện bất khả kháng và hoàn thành cơ bản. Điều này giúp các bên xác định rõ ràng trách nhiệm khi có sự cố ngoài tầm kiểm soát. Đồng thời, cơ chế tính chi phí được chia thành các giai đoạn, cho phép điều chỉnh dự toán dần dần thay vì áp dụng “tính đúng tính đủ” ngay từ đầu.

Ông Hồ Ngọc Sơn, Phó Cục trưởng Cục Kinh tế Xây dựng, nhấn mạnh: “Chi phí đầu tư sẽ được tính toán chi tiết hơn qua từng giai đoạn thiết kế, giảm thiểu sai lệch và tăng tính minh bạch cho nhà đầu tư.”

Kiểm soát rủi ro pháp lý phát sinh

Việc chuyển từ “tiền kiểm” sang “quản trị rủi ro” đặt ra yêu cầu doanh nghiệp phải nắm bắt nhanh chóng các quy định mới, nâng cao năng lực soạn thảo hợp đồng và quản lý chi phí. PGS. TS. Tô Văn Hòa, Hiệu trưởng Trường Đại học Luật Hà Nội, lưu ý rằng các dự án quy mô hàng chục nghìn tỷ đồng đòi hỏi một hệ thống quản trị rủi ro đa lớp, từ thiết kế hợp đồng đến giải quyết tranh chấp.

Luật sư Nguyễn Phương Nam từ Đoàn Luật sư TP.HCM chia sẻ rằng các vấn đề thường gây tranh chấp nhất là điều kiện thanh toán, quyết toán và tiến độ thực hiện. Vì vậy, hợp đồng cần mô tả chi tiết các mốc thời gian, hình thức thanh toán và các biện pháp xử lý thay đổi thiết kế.

Để tối ưu hoá hiệu quả đầu tư, các bên cần:

• Thường xuyên cập nhật và đào tạo về các điều khoản mới của Luật.
• Áp dụng mẫu hợp đồng chuẩn, có các điều khoản dự phòng cho bất khả kháng.
• Tăng cường đối thoại với cơ quan quản lý để đồng bộ hiểu biết và thực thi quy định.

Như ông Bùi Văn Dưỡng (Phó Cục trưởng Cục Kinh tế – Quản lý đầu tư xây dựng) khẳng định, “với những cải cách này, lĩnh vực xây dựng sẽ ít rủi ro hơn, nhưng thành công phụ thuộc vào khả năng thực thi và chuẩn hoá quy trình quản lý.”