Việt Nam cần một hệ thống hiến tạng đủ mạnh để đáp ứng nhu cầu ghép tạng đang bùng nổ

Hội nghị Quốc tế về Hiến, Ghép tạng Việt Nam 2026 đã cung cấp những luận cứ khoa học và thực tiễn quan trọng, giúp định hướng chính sách, hoàn thiện mô hình tổ chức và nâng cao hiệu quả hoạt động hiến, ghép tạng. Dưới đây là những điểm nổi bật và các giải pháp thiết thực để xây dựng một hệ thống hiến tạng mạnh mẽ.

Thành tựu ấn tượng của ghép tạng tại Việt Nam

Sau hơn ba thập kỷ nỗ lực, Việt Nam đã thực hiện gần 10.000 ca ghép tạng, trong đó hơn 1.000 ca mỗi năm (2022‑2024) được thực hiện tại 31 bệnh viện, đưa đất nước trở thành người dẫn đầu Đông Nam Á về số ca ghép tạng.

Hiện nay, Việt Nam đã thực hiện thành công 6 loại ghép bộ phận cơ thể, với số ca tiêu biểu:

• Ghép thận: 8.904 ca
• Ghép gan: 754 ca
• Ghép tim: 126 ca
• Ghép phổi: 13 ca
• Ghép chi trên: 3 ca
• Ghép ruột: 2 ca

Năm 2025, Việt Nam còn ghi nhận kỷ lục ghép đồng thời tim‑phổi – một bước tiến chưa từng có trong khu vực.

Theo Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Gia Khánh, Chủ tịch Hội Ghép tạng Việt Nam, các kỹ thuật phức tạp như ghép gan cho trẻ dưới 1 tuổi, ghép không cùng nhóm máu, và ghép gan nội soi đã được triển khai thành công, khẳng định vị thế “đi đầu” của Việt Nam trên bản đồ y học thế giới.

Thách thức: nguồn tạng hiến chưa đáp ứng nhu cầu

Dù số ca ghép tăng mạnh, hơn 80% nguồn tạng vẫn đến từ người hiến sống. Tạng hiến từ người chết não chỉ chiếm gần 20%, thấp hơn rất nhiều so với Thái Lan (≈60%) và Trung Quốc (≈80%).

Trong giai đoạn 2023‑2025, tỷ lệ hiến tạng từ người chết não tăng từ dưới 5% lên 12,9% (2024) và gần 20% (2025) – một cải tiến đáng khích lệ nhưng vẫn chưa đủ để thoát khỏi “nhóm quốc gia có tỷ lệ hiến tạng chết não thấp nhất thế giới”.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đồng Văn Hệ chỉ ra rằng, thực tế nhiều cơ sở ghép tạng chưa thực hiện được nhiều ca không phải do năng lực chuyên môn mà do thiếu nguồn tạng. Các rào cản khác bao gồm:

• Quy trình điều phối chưa đồng bộ, gây chậm trễ trong việc xác định người hiến tiềm năng.
• Thiếu chuẩn hóa quy trình quản lý người hiến, kéo dài thời gian xử lý và làm giảm chất lượng tạng.
• Nhân lực vận động hiến tạng chưa được đào tạo bài bản, dẫn đến tư vấn và tiếp cận không hiệu quả.
• Hạ tầng công nghệ thông tin chưa liên kết thống nhất giữa trung tâm điều phối và các bệnh viện.

Giải pháp đề xuất để xây dựng hệ thống hiến tạng mạnh

1. Chuẩn hoá vai trò và năng lực của nhân viên vận động hiến tạng

Thiết lập khung năng lực, mô tả công việc và lộ trình phát triển nghề nghiệp cho nhân viên vận động hiến tạng, kèm theo chế độ bảo vệ và thưởng phù hợp. Điều này sẽ nâng cao chất lượng tư vấn, tăng tỷ lệ chuyển đổi người tiềm năng thành người hiến thực tế.

2. Mở rộng mạng lưới bệnh viện tham gia hiến‑ghép tạng

Hiện chỉ có 31 cơ sở đủ điều kiện, tập trung ở các bệnh viện trung ương. Cần cấp phép và hỗ trợ kỹ thuật cho các bệnh viện tỉnh, đặc biệt ở khu vực miền núi, để giảm thời gian chờ ghép và tăng khả năng tiếp cận nguồn tạng.

3. Xây dựng hệ sinh thái dữ liệu và công nghệ thông tin liên thông

Triển khai nền tảng quản lý dữ liệu tạng quốc gia, cho phép các bệnh viện và trung tâm điều phối cập nhật thông tin người hiến tiềm năng, trạng thái tạng và lịch trình phẫu thuật trong thời gian thực.

4. Thúc đẩy giáo dục cộng đồng và truyền thông tích cực

Sử dụng các kênh truyền thông xã hội, chương trình truyền hình và các chiến dịch giáo dục tại trường học để nâng cao nhận thức về lợi ích của hiến tạng chết não. Nghiên cứu tại Mỹ cho thấy chiến dịch truyền thông đúng hướng có thể nâng tỷ lệ hiến tạng lên tới 30%.

Kết luận và lời kêu gọi

Hệ thống hiến tạng mạnh không chỉ là vấn đề y tế mà còn là một yếu tố quan trọng của chính sách xã hội và phát triển kinh tế. Khi nguồn tạng được bảo đảm, các kỹ thuật ghép tạng hiện đại của Việt Nam sẽ có thể cứu sống thêm hàng ngàn bệnh nhân mỗi năm.

Hãy cùng chung tay lan tỏa thông điệp hiến tạng, ủng hộ các dự án giáo dục và tham gia các chiến dịch tình nguyện – mỗi một hành động nhỏ đều góp phần xây dựng hệ thống hiến tạng vững mạnh cho tương lai.

THIÊN LÂM