Thách thức của hệ thống kiểm soát truyền thống

Chỉ một bước chuyển đổi số giúp Cục Tần số phát hiện hơn 2.500 tàu không có giấy phép tần số. Trước đây, tới 95% vi phạm tần số được phát hiện qua các trạm giám sát kỹ thuật, còn lại chỉ nhờ các đợt thanh tra định kỳ. Phương pháp này không thể bao phủ toàn bộ vùng biển sâu, các khu vực đô thị hạ tầng phức tạp, và thiếu nhân lực để kiểm tra thực địa.

“Hệ thống kiểm soát thực sự không với hết được. Nếu đi kiểm tra trực tiếp thì không có nhân lực”, ông Lê Văn Tuấn – Cục trưởng Cục Tần số vô tuyến điện, đã nhận định.

Giải pháp dựa trên dữ liệu và AI

Vào năm 2018, Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng (khi đó là Bộ Thông tin và Truyền thông) đã đề xuất “giám sát bằng dữ liệu”. Cục Tần số thực hiện thí điểm kết nối dữ liệu đăng kiểm (Bộ Xây dựng) với cơ sở dữ liệu cấp phép tần số. Khi đối chiếu 2.561 tàu khách, du lịch, kết quả cho thấy 60% không có giấy phép tần số.

Đặc biệt, tại các điểm du lịch biển như Quảng Ninh, tỷ lệ lên tới 84%; ở Hải Phòng 60%; An Giang 61%; Đà Nẵng 58%.

Phân tích bằng AI giúp nhanh chóng xác định “điểm bất thường” – ví dụ, một tàu được ghi nhận có thiết bị vô tuyến nhưng trả lời “đang cất trong kho”. Những trường hợp này được chuyển ngay cho Cục Đăng kiểm để xử lý.

Kết quả thực tiễn và các bài học rút ra

Đầu tiên, Hải Phòng làm điểm khởi đầu: 10 doanh nghiệp được kiểm tra thực địa, toàn bộ đều vi phạm, tổng cộng 500 phương tiện.

Mục tiêu không chỉ là xử phạt mà còn nâng cao nhận thức tuân thủ. Sau một tháng thực hiện “nhắc nhở + xử phạt” (14 doanh nghiệp, tổng tiền phạt 250 triệu đồng), tỷ lệ các doanh nghiệp tự nguyện làm thủ tục cấp phép đã tăng vọt.

Ông Tuấn rút ra bốn bài học chính:

• Chuyển đổi số cho phép phát hiện vi phạm mà không cần phủ sóng kỹ thuật toàn diện.
• Nhận diện, liên kết dữ liệu là yếu tố quyết định thành công.
• Kết hợp giám sát thực địa và biện pháp xử phạt mạnh mẽ để thay đổi hành vi.
• Cơ chế phản hồi dữ liệu giúp các đơn vị tự khám phá và khắc phục vấn đề.

Hướng đi tương lai

Cục Tần số dự định mở rộng kết nối với các nguồn dữ liệu khác, chẳng hạn dữ liệu tàu cá của ngành Nông nghiệp, để xây dựng hệ thống giám sát online đa ngành trên nền tảng quản lý tần số. Đồng thời, yêu cầu các trung tâm tần số phối hợp với Sở Khoa học và Công nghệ địa phương, mỗi Sở ít nhất khai thác một nguồn dữ liệu để xác định các trường hợp chưa cấp phép.