Third‑Party Funding – Cơ chế mới giảm rủi ro tài chính trong tranh chấp đầu tư

Third‑party funding (TPF) đang trở thành công cụ chiến lược cho các nhà đầu tư Việt khi giải quyết tranh chấp đầu tư với EU.

1. Nền tảng pháp lý: EVFTA và EVIPA

Ngày 30‑6‑2019, Việt Nam ký hiệp định thương mại tự do Việt Nam‑EU (EVFTA) và hiệp định bảo hộ đầu tư (EVIPA). EVFTA có hiệu lực từ 1‑8‑2020, còn EVIPA sẽ có hiệu lực khi được Quốc hội các nước EU và Việt Nam phê chuẩn. Khi EVIPA có hiệu lực, điều 3.28 Chương 3 cho phép sử dụng “tài trợ của bên thứ ba” để giảm thiểu rủi ro tài chính cho nhà đầu tư.

2. Third‑Party Funding là gì?

Theo EVIPA, một bên được coi là “bên thứ ba tài trợ” khi:

• Không phải là một bên trong hoặc có liên quan tới tranh chấp;
• Ký kết thỏa thuận tài trợ chi phí tố tụng cho bên tranh chấp;
• Nhận thù lao nếu bên nhận tài trợ thắng kiện.

3. Ai có thể là nhà tài trợ và hình thức thù lao

Nhà tài trợ thường là các quỹ chuyên biệt, công ty tài chính, ngân hàng, công ty bảo hiểm hoặc công ty mẹ của bên tranh chấp. Một số tên tuổi quốc tế tiêu biểu: Burford Capital, Omni Bridgeway, Harbour Litigation Funding, Longford Capital, Aon.

Thù lao phụ thuộc vào kết quả vụ việc và có thể là:

• Một khoản cố định;
• Một phần % trên khoản bồi thường;
• Một tỷ lệ % trên số vốn tài trợ;
• Kết hợp các hình thức trên.

Trong thực tiễn trọng tài quốc tế, lợi nhuận của nhà tài trợ thường dao động từ 15‑50% số tiền thu hồi hoặc lên tới ba lần số vốn đầu tư, tùy theo mức nào cao hơn.¹

4. Các mô hình tài trợ thường gặp

4.1 Bảo hiểm rủi ro kiện tụng: Bảo hiểm có thể bao gồm chi phí pháp lý của bên được bảo hiểm và/hoặc chi phí của bên đối phương nếu không thắng.²

4.2 Vay truyền thống hoặc đầu tư cổ phần: Nhà tài trợ có thể là công ty mẹ, cổ đông, ngân hàng, tổ chức tài chính, cung cấp vốn dưới dạng vay hoặc đầu tư vốn cổ phần.

4.3 Phí thành công (contingency fee): Luật sư nhận thù lao chỉ khi thắng, thường được tính theo % trên khoản bồi thường.

5. Những lưu ý pháp lý khi ký Thỏa thuận tài trợ

Luật áp dụng: Do TPF chưa được quy định thống nhất toàn cầu, các bên Việt Nam cần lựa chọn luật quốc gia có cơ chế bảo vệ minh bạch (ví dụ: luật của Anh, Singapore) để bảo vệ quyền lợi.

Tiêu chí lựa chọn nhà tài trợ: Năng lực tài chính, uy tín, kinh nghiệm trong lĩnh vực tranh chấp đầu tư, yêu cầu vốn tối thiểu và quyền thuê luật sư xem xét hợp đồng.

Công bố thông tin: EVIPA yêu cầu các bên công bố danh tính và địa chỉ nhà tài trợ cho hội đồng trọng tài nhằm tránh xung đột lợi ích.³

Bảo mật: EVIPA không quy định bảo mật đối với nhà tài trợ, vì vậy các bên nên bổ sung điều khoản bảo mật trong thỏa thuận.

6. Kết luận – Cơ hội và thách thức

Third‑party funding mở ra một “kênh đầu tư” mới, giúp các doanh nghiệp Việt tiếp cận nguồn tài chính để tham gia tranh chấp mà không phải gánh chịu chi phí trước. Đồng thời, nếu không hiểu rõ quyền và nghĩa vụ, nhà đầu tư có thể gặp rủi ro về chi phí, xung đột lợi ích và vấn đề bảo mật.

Do đó, các doanh nghiệp cần:

1. Thẩm định kỹ năng tài chính và uy tín của nhà tài trợ;
2. Thương lượng rõ ràng các điều khoản thù lao, bảo mật và công bố thông tin;
3. Chọn luật áp dụng có cơ chế bảo vệ mạnh mẽ.

Áp dụng đúng cách, TPF có thể biến “rủi ro” thành “cơ hội” tăng cường năng lực cạnh tranh trên trường quốc tế.

Tham khảo:

1. Civil Justice Council, Review of Litigation Funding – Interim Report (2025), PDF.
2. International Council for Commercial Arbitration, Report of the ICCA‑Queen Mary Task Force on Third‑Party Funding (2018), PDF.
3. Theo Điều 3.37 Chương 3 EVIPA.

Nguyễn Mai Phương – Vũ Thiên Kiều

Nhìn chung về bối cảnh thị trường 2026

SHS dự báo năm 2026 sẽ là giai đoạn thị trường chứng khoán vận động thận trọng, nhưng đồng thời mở ra nhiều cơ hội chọn lọc khi dòng tiền phân hóa rõ rệt.

Dòng tiền chuyển dịch: Từ các cổ phiếu lớn sang vốn hóa vừa‑nhỏ

Năm 2025, nhóm cổ phiếu vốn hóa lớn và siêu lớn đã dẫn dắt tăng trưởng mạnh mẽ. Theo báo cáo chiến lược của SHS, trong năm 2026 dòng tiền dự kiến sẽ dịch chuyển sang các công ty vốn hóa vừa và nhỏ – những công ty chưa được “đánh giá cao” và còn dư địa định giá.

• Nhóm lớn: tăng trưởng nhanh, đã chạm đỉnh giá.
• Nhóm vừa‑nhỏ: tăng chậm, tiềm năng tăng 15‑30% nếu nền tảng doanh nghiệp vững mạnh.

Kịch bản VN‑Index – Những mức giá cần theo dõi

SHS đưa ra hai kịch bản chính:

1. Kịch bản tích cực

• VN‑Index kiểm định lại vùng 1.550 điểm (đỉnh năm 2022).
• Sau đó, xu hướng tăng trung‑dài hạn hướng tới mục tiêu 1.900‑1.950 điểm.
• Nếu các yếu tố hỗ trợ (GDP >10%, lãi suất ổn định) duy trì, chỉ số có thể chạm mốc 2.000 điểm.

2. Kịch bản kém tích cực

• VN‑Index có thể giảm xuống 1.450‑1.500 điểm trước khi phục hồi.
• Mục tiêu sau hồi phục là kiểm định lại vùng 1.800 điểm đã thiết lập năm 2025.

Độ dao động dự kiến: lợi nhuận tối đa 12,08% và mức giảm tối thiểu 0,87%.

Yếu tố hỗ trợ và rủi ro cần cân nhắc

Tiêu điểm hỗ trợ

• GDP mục tiêu >10% (theo dự báo Bộ Kế hoạch và Đầu tư).
• Lãi suất ổn định, lạm phát kiểm soát.
• Tiếp tục quá trình nâng hạng thị trường chứng khoán.
• Quy mô vốn hoá thị trường so với GDP vẫn hấp dẫn, thu hút vốn nước ngoài.

Rủi ro tiềm ẩn

• Căng thẳng địa chính trị kéo dài.
• Chính sách tiền tệ không nới lỏng tiếp tục.
• Lãi suất huy động tăng, tín dụng chậm lại.
• Thuế quan mới và “bong bóng tài sản” trên vàng, kim loại hiếm, tiền mã hoá, cổ phiếu AI.
• Thị trường bất động sản giảm giá ở một số phân khúc, ảnh hưởng đến tâm lý nhà đầu tư.
• Dư nợ ký quỹ cao, tăng độ nhạy cảm trước cú sốc.

Chiến lược đầu tư đề xuất cho năm 2026

• Đầu tư theo câu chuyện doanh nghiệp thay vì chỉ dựa vào nhóm ngành hoặc yếu tố vĩ mô.

• Tăng tần suất giao dịch (trading) và chốt lời khi đạt mục tiêu lợi nhuận đã đặt.

• Ưu tiên các cổ phiếu vốn hoá vừa‑nhỏ có nền tảng tài chính vững, EPS tăng trưởng >15% năm qua.

• Đa dạng hoá danh mục, không để tỷ trọng quá cao vào một cổ phiếu hoặc một ngành.

Kết luận

Năm 2026 không hứa hẹn một “bùng nổ” mạnh mẽ của VN‑Index, nhưng với môi trường thị trường vận động trong biên độ hẹp và mức độ phân hóa cao, nhà đầu tư thông minh sẽ tìm thấy những “điểm vàng” trong các công ty vốn hoá vừa‑nhỏ. Hãy chuẩn bị chiến lược dựa trên phân tích cơ bản, quản lý rủi ro chặt chẽ và sẵn sàng điều chỉnh nhanh khi dòng tiền thay đổi.

Bạn đã có kế hoạch đầu tư cho 2026 chưa? Hãy chia sẻ quan điểm của mình ở phần bình luận và theo dõi chúng tôi để cập nhật thêm các phân tích chuyên sâu.