Third‑Party Funding – Cơ chế mới giảm rủi ro tài chính trong tranh chấp đầu tư

Third‑party funding (TPF) đang trở thành công cụ chiến lược cho các nhà đầu tư Việt khi giải quyết tranh chấp đầu tư với EU.

1. Nền tảng pháp lý: EVFTA và EVIPA

Ngày 30‑6‑2019, Việt Nam ký hiệp định thương mại tự do Việt Nam‑EU (EVFTA) và hiệp định bảo hộ đầu tư (EVIPA). EVFTA có hiệu lực từ 1‑8‑2020, còn EVIPA sẽ có hiệu lực khi được Quốc hội các nước EU và Việt Nam phê chuẩn. Khi EVIPA có hiệu lực, điều 3.28 Chương 3 cho phép sử dụng “tài trợ của bên thứ ba” để giảm thiểu rủi ro tài chính cho nhà đầu tư.

2. Third‑Party Funding là gì?

Theo EVIPA, một bên được coi là “bên thứ ba tài trợ” khi:

• Không phải là một bên trong hoặc có liên quan tới tranh chấp;
• Ký kết thỏa thuận tài trợ chi phí tố tụng cho bên tranh chấp;
• Nhận thù lao nếu bên nhận tài trợ thắng kiện.

3. Ai có thể là nhà tài trợ và hình thức thù lao

Nhà tài trợ thường là các quỹ chuyên biệt, công ty tài chính, ngân hàng, công ty bảo hiểm hoặc công ty mẹ của bên tranh chấp. Một số tên tuổi quốc tế tiêu biểu: Burford Capital, Omni Bridgeway, Harbour Litigation Funding, Longford Capital, Aon.

Thù lao phụ thuộc vào kết quả vụ việc và có thể là:

• Một khoản cố định;
• Một phần % trên khoản bồi thường;
• Một tỷ lệ % trên số vốn tài trợ;
• Kết hợp các hình thức trên.

Trong thực tiễn trọng tài quốc tế, lợi nhuận của nhà tài trợ thường dao động từ 15‑50% số tiền thu hồi hoặc lên tới ba lần số vốn đầu tư, tùy theo mức nào cao hơn.¹

4. Các mô hình tài trợ thường gặp

4.1 Bảo hiểm rủi ro kiện tụng: Bảo hiểm có thể bao gồm chi phí pháp lý của bên được bảo hiểm và/hoặc chi phí của bên đối phương nếu không thắng.²

4.2 Vay truyền thống hoặc đầu tư cổ phần: Nhà tài trợ có thể là công ty mẹ, cổ đông, ngân hàng, tổ chức tài chính, cung cấp vốn dưới dạng vay hoặc đầu tư vốn cổ phần.

4.3 Phí thành công (contingency fee): Luật sư nhận thù lao chỉ khi thắng, thường được tính theo % trên khoản bồi thường.

5. Những lưu ý pháp lý khi ký Thỏa thuận tài trợ

Luật áp dụng: Do TPF chưa được quy định thống nhất toàn cầu, các bên Việt Nam cần lựa chọn luật quốc gia có cơ chế bảo vệ minh bạch (ví dụ: luật của Anh, Singapore) để bảo vệ quyền lợi.

Tiêu chí lựa chọn nhà tài trợ: Năng lực tài chính, uy tín, kinh nghiệm trong lĩnh vực tranh chấp đầu tư, yêu cầu vốn tối thiểu và quyền thuê luật sư xem xét hợp đồng.

Công bố thông tin: EVIPA yêu cầu các bên công bố danh tính và địa chỉ nhà tài trợ cho hội đồng trọng tài nhằm tránh xung đột lợi ích.³

Bảo mật: EVIPA không quy định bảo mật đối với nhà tài trợ, vì vậy các bên nên bổ sung điều khoản bảo mật trong thỏa thuận.

6. Kết luận – Cơ hội và thách thức

Third‑party funding mở ra một “kênh đầu tư” mới, giúp các doanh nghiệp Việt tiếp cận nguồn tài chính để tham gia tranh chấp mà không phải gánh chịu chi phí trước. Đồng thời, nếu không hiểu rõ quyền và nghĩa vụ, nhà đầu tư có thể gặp rủi ro về chi phí, xung đột lợi ích và vấn đề bảo mật.

Do đó, các doanh nghiệp cần:

1. Thẩm định kỹ năng tài chính và uy tín của nhà tài trợ;
2. Thương lượng rõ ràng các điều khoản thù lao, bảo mật và công bố thông tin;
3. Chọn luật áp dụng có cơ chế bảo vệ mạnh mẽ.

Áp dụng đúng cách, TPF có thể biến “rủi ro” thành “cơ hội” tăng cường năng lực cạnh tranh trên trường quốc tế.

Tham khảo:

1. Civil Justice Council, Review of Litigation Funding – Interim Report (2025), PDF.
2. International Council for Commercial Arbitration, Report of the ICCA‑Queen Mary Task Force on Third‑Party Funding (2018), PDF.
3. Theo Điều 3.37 Chương 3 EVIPA.

Nguyễn Mai Phương – Vũ Thiên Kiều