Khởi nghiệp từ nghề tay trái: Khi nào nên nghỉ việc để làm riêng?

Nhiều người khởi nghiệp không bắt đầu bằng một kế hoạch lớn mà bằng một việc làm thêm sau giờ hành chính. Câu hỏi khó nhất không phải làm gì, mà là khi nào dám nghỉ việc.
Có một kiểu khởi nghiệp rất quen thuộc ở Việt Nam: ban ngày đi làm thuê, tối về làm thêm việc của mình. Người thì bán hàng online sau giờ hành chính, người nhận thiết kế, viết lách, dạy kèm, làm bánh theo đơn. Việc tay trái cứ lớn dần, cho tới một ngày thu nhập phụ bắt kịp, thậm chí vượt lương chính. Lúc đó, câu hỏi quen thuộc xuất hiện: có nên nghỉ việc để làm riêng hẳn không?
Câu trả lời không nằm ở cảm hứng. Nó nằm ở vài con số và vài thói quen mà người trong cuộc thường ngại nhìn thẳng. Bài viết này không khuyên ai nghỉ hay ở lại, chỉ gợi ra những điểm cần kiểm tra trước khi quyết định.
Việc tay trái đã tự đứng được chưa
Dấu hiệu đầu tiên là dòng tiền. Việc làm thêm có khách quay lại không, hay chỉ là vài đơn lẻ tẻ từ người quen? Một việc kinh doanh chỉ thật sự đứng được khi có khách lạ tìm đến, khách cũ giới thiệu thêm người mới, và doanh thu đủ trả chi phí mà không cần bù từ lương. Nếu tháng nào cũng phải lấy lương bù lỗ cho việc tay trái, thì đó vẫn là sở thích tốn tiền, chưa phải một mô hình kinh doanh.
Quỹ dự phòng: tấm đệm không thể thiếu
Người ta hay nói về vốn khởi nghiệp, nhưng ít nói về tiền sống. Trước khi nghỉ việc, hãy chuẩn bị khoản dự phòng đủ cho sinh hoạt tối thiểu của gia đình trong sáu tháng, chưa tính tiền đầu tư thêm vào việc kinh doanh. Khoản này không phải để tiêu cho vui, mà để người khởi nghiệp có thể ra quyết định tỉnh táo khi tháng đầu tiên không có đơn, hoặc khi một khách lớn đột ngột hủy hợp đồng.
Một sai lầm phổ biến là dùng hết tiền tiết kiệm để nhập hàng hoặc thuê mặt bằng ngay tháng đầu nghỉ việc. Khi tiền sống và tiền kinh doanh trộn vào nhau, mọi quyết định đều bị áp lực chi phối. Tách riêng hai khoản tiền này, dù chỉ trên giấy tờ, cũng giúp người làm chủ nhìn rõ mình đang ở đâu.
Thử nghiệm nhỏ trước khi nhảy lớn
Thay vì nghỉ việc một lần rồi mới bắt đầu, nhiều người chọn cách thử nghiệm có kiểm soát. Ví dụ, xin làm bán thời gian ở công ty cũ trong vài tháng, hoặc thỏa thuận làm việc từ xa để dành thêm thời gian cho việc riêng. Một số khác dùng kỳ nghỉ phép dài để vận hành việc kinh doanh ở cường độ thật, xem mình có chịu nổi nhịp đó trong nhiều tuần liên tiếp hay không.
Những câu hỏi nên tự trả lời
Trước khi nộp đơn xin nghỉ, hãy trả lời thành thật vài câu hỏi. Khách hàng của mình là ai, họ tìm đến vì điều gì, và nếu mình nghỉ làm việc này một tháng, có ai nhớ đến không? Mình có thể kể tên ba khách hàng sẽ quay lại trong tháng tới không? Nếu đối thủ giảm giá một nửa, mình còn gì để giữ khách?
Ngoài ra, đừng quên yếu tố gia đình. Khởi nghiệp không phải việc của một người, nhất là khi thu nhập gia đình sẽ thay đổi. Một cuộc trò chuyện thẳng thắn với người thân về mức sống có thể chấp nhận trong sáu tháng tới quan trọng không kém bất kỳ kế hoạch kinh doanh nào.
Nghỉ việc không phải đích đến
Có một ngộ nhận là phải nghỉ việc mới gọi là khởi nghiệp. Thực tế, nhiều việc kinh doanh nhỏ sống khỏe nhiều năm ở dạng tay trái, và chủ của chúng không hề có nhu cầu mở rộng thành công ty lớn. Ngược lại, cũng có người nghỉ việc rồi mới nhận ra mình hợp với vai trò làm thuê hơn, vì thích có đồng nghiệp, thích lương đều và không muốn lo chuyện sổ sách.
Quyết định đúng không phải là quyết định dũng cảm nhất, mà là quyết định phù hợp nhất với hoàn cảnh của mình lúc này. Việc tay trái có thể là bước đệm, cũng có thể là đích đến. Điều quan trọng là người làm chủ nó, chứ không phải nó làm chủ người ta.



