Thủy điện tích năng Đông Phù Yên: 'ngân hàng' 1.200 MW cân bằng điện gió, điện mặt trời

Một nhà máy điện có thể vừa phát điện, vừa gửi tiết kiệm điện để dùng sau, nghe có vẻ lạ, nhưng đó chính là cách thủy điện tích năng Đông Phù Yên sẽ vận hành. Dự án khởi công ngày ¹⁴⁄₁₁ tại xã Mường Bang, Sơn La, với tổng vốn đầu tư 27.870,847 tỷ đồng và công suất thiết kế 1.200 MW, do Công ty TNHH Xuân Thiện Ninh Bình làm chủ đầu tư. Khi hoàn thành, nhà máy dự kiến cung cấp khoảng 1,5 tỷ kWh điện mỗi năm, nhưng vai trò điều tiết hệ thống điện của nó mới là điều đáng chú ý nhất.

Điều khiến dự án này được nhắc tới nhiều không chỉ nằm ở con số vốn hay công suất. Đông Phù Yên được định hướng phát triển theo mô hình đa chức năng, vừa là nhà máy điện, vừa là điểm đến du lịch sinh thái. Một tuyến cáp treo vượt qua lòng hồ đã được đưa vào thiết kế, nhằm khai thác cảnh quan núi rừng và mặt nước quanh khu vực Mường Bang. Đây là cách kết hợp hạ tầng năng lượng với công trình phục vụ du lịch lần đầu xuất hiện tại Việt Nam.

Hai giai đoạn, 1,5 tỷ kWh điện mỗi năm

Theo kế hoạch được công bố, dự án triển khai trên địa bàn hai xã Mường Bang và Mường Cơi, với tổng diện tích sử dụng đất dự kiến hơn 425 ha, phần lớn nằm tại xã Mường Bang. Toàn bộ dự án chia thành hai giai đoạn. Giai đoạn một dự kiến thực hiện từ năm 2027 đến năm 2030, đạt công suất 900 MW với vốn đầu tư khoảng 21.500 tỷ đồng. Giai đoạn hai triển khai từ năm 2031 đến năm 2032, bổ sung 300 MW với vốn đầu tư khoảng 6.400 tỷ đồng.

Khi hoàn thành, nhà máy dự kiến cung cấp khoảng 1,5 tỷ kWh điện mỗi năm cho hệ thống điện quốc gia. Nhà máy được thiết kế với 4 tổ máy, tổng công suất 1.200 MW, thời gian phát điện tối đa khoảng 7 giờ mỗi ngày. Những con số này cho thấy Đông Phù Yên không phải là một công trình nhỏ lẻ, mà là một mắt xích quan trọng trong quy hoạch nguồn điện của khu vực Tây Bắc.

Vì sao gọi là ngân hàng năng lượng

Điểm đặc biệt nhất của Đông Phù Yên nằm ở công nghệ thủy điện tích năng. Khác với thủy điện truyền thống chỉ phát điện từ dòng chảy tự nhiên, nhà máy này hoạt động giống như một kho dự trữ năng lượng khổng lồ của hệ thống điện. Nó có thể tiếp nhận điện dư thừa vào giờ thấp điểm, lưu trữ dưới dạng thế năng của nước, rồi phát điện trở lại khi nhu cầu tiêu thụ tăng cao.

Về nguyên lý, nhà máy sử dụng hai hồ chứa nước ở các cao độ khác nhau. Khi hệ thống điện có nguồn dư thừa vào giờ thấp điểm, nhà máy dùng điện để vận hành hệ thống bơm, đưa nước từ hồ thấp lên hồ cao. Lượng nước được tích trữ ở độ cao lớn hơn chính là nguồn năng lượng dự trữ. Khi nhu cầu tiêu thụ điện tăng cao, nước từ hồ trên được đưa xuống qua hệ thống đường dẫn, làm quay tua-bin và máy phát điện để cung cấp điện trở lại cho hệ thống.

Có thể hình dung công trình hoạt động tương tự một hệ thống pin lưu trữ năng lượng quy mô lớn, nhưng dùng nước và chênh lệch độ cao thay vì pin hóa học. Cơ chế này đặc biệt có ý nghĩa trong bối cảnh Việt Nam đang gia tăng tỷ trọng các nguồn năng lượng tái tạo như điện gió và điện mặt trời. Đây là những nguồn điện có sản lượng phụ thuộc vào điều kiện thời tiết, có thể biến động theo từng thời điểm trong ngày.

Giá trị điều tiết lớn hơn sản lượng phát

Khi nguồn điện dư thừa, thủy điện tích năng có thể hấp thụ phần điện năng này để bơm nước lên hồ cao. Ngược lại, vào những thời điểm nhu cầu tiêu thụ tăng hoặc nguồn điện tái tạo suy giảm, nhà máy có thể phát điện để bổ sung cho hệ thống. Nhờ vậy, vai trò của công trình không chỉ nằm ở sản lượng điện có thể phát ra, mà còn ở khả năng điều tiết và lưu trữ năng lượng, góp phần nâng cao tính linh hoạt và ổn định của hệ thống điện quốc gia.

Nguồn tin: Soha